logotherapeia

Σχολική ετοιμότητα – προετοιμασία

Στο χώρος μας, τα  παιδιά με Μαθησιακές Δυσκολίες, με μια σειρά εξειδικευμένων ασκήσεων, θα μπορέσουν να μεταβούν ομαλότερα στο γραπτό λόγο, κατακτώντας στον κατάλληλο βαθμό την ανάγνωση  τη γραφή και τα μαθηματικά.  Η συγκεκριμένη εξάσκηση μπορεί να ξεκινήσει πριν την έναρξη του δημοτικού ως προετοιμασία αλλά και κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς ως υποστήριξη, ώστε να μπορούν να ανταπεξέρχονται ταχύτερα και καταλληλότερα στις σχολικές τους υποχρεώσεις…

Η μετάβαση στο δημοτικό σχολείο αποτελεί για τα παιδιά ένα πολύ σημαντικό στάδιο της ζωής τους. Η διαδικασία αυτή προαπαιτεί την κατάλληλη ανάπτυξη-ωρίμανση ικανοτήτων που σχετίζονται με ποικίλους τομείς όπως η μνήμη, η προσοχή, η γλώσσα, η λογική σκέψη, η κινητικότητα, η κοινωνικότητα, ο αυτοέλεγχος, το συναίσθημα κτλ. Δυστυχώς δεν είναι λίγα τα παιδιά, τα οποία περνούν το κατώφλι του δημοτικού χωρίς να είναι κατάλληλα προετοιμασμένα για αυτή τη μετάβαση με αποτέλεσμα να εμφανίζουν σε μικρό ή μεγάλο βαθμό Μαθησιακές Δυσκολίες στην προσπάθεια κατάκτησης των ακαδημαϊκών τους ικανοτήτων (ανάγνωση, γραφή, μαθηματικά), γνωστές και ως δυσλεξία, δυσγραφία, δυσορθογραφία δυσαριθμισία. Οι δυσκολίες αυτές σε κάποιες περιπτώσεις έχουν διαπιστευτεί από επίσημο διαγνωστικό φορέα, άλλοτε μένουν αδιάγνωστες και άλλοτε μένουν “κουκουλωμένες” υπό την έννοια της τεμπελιάς. Πόσες φορές δεν έχουμε ακούσει γονείς να λένε: «Βαριέται να ασχοληθεί… αλλά αν ασχοληθεί..!». Τις περισσότερες φορές αν ζητήσεις από ένα τέτοιο παιδί να διαβάσει ή να γράψει κάτι, θα φανερωθεί ότι έχει κάποια /κάποιες δυσκολίες. Δεν είναι τόσο εύκολο και σύνηθες για ένα παιδί να παρατάει κάτι στο οποίο έχει καλές επιδόσεις, μιας και αυτό του δίνει ικανοποίηση και χαρά! Αν όντως έχει καλές επιδόσεις αλλά τα έχει παρατήσει, τότε ίσως συντρέχει κάτι άλλο, το οποίο χρήζει διερεύνησης και ειδικής βοήθειας. Σε κάθε περίπτωση θα πρέπει να γίνει μία αξιολόγηση της κατάστασης και θα πρέπει να καταστεί σαφές ότι οι Μαθησιακές Δυσκολίες μπορεί να είναι καθοριστικές για τη ζωή ενός ανθρώπου.

Οι Μαθησιακές δυσκολίες:
Α. Μπορεί να πολλαπλασιαστούν και να χειροτερέψουν τις επιδόσεις του παιδιού όσο οι σχολικές απαιτήσεις αυξάνονται. Β. Μπορεί να επηρεάσουν την ψυχολογία του παιδιού, καθώς ενδέχεται να νιώθει ανίκανο και θλιμμένο. Γ. Μπορεί να επηρεάσουν την κοινωνικότητα του παιδιού λόγω απόρριψης από τους συμμαθητές του, οδηγώντας το στην απομόνωση. Δ. Μπορεί να επηρεάσουν την συμπεριφορά του, εμφανίζοντας παραβατικές πράξεις και επιθετικότητα. Ε. Μπορεί να οδηγήσουν σε πρόωρη σχολική παραίτηση. Στ. Μπορεί να οδηγήσουν σε δυσκολίες επαγγελματικής και οικονομικής αποκατάστασης. Αφού λοιπόν αναλύσαμε σε κάποιο βαθμό τις επιπτώσεις που μπορεί να έχουν οι Μαθησιακές Δυσκολίες στη σχολική πορεία αλλά και τη μετέπειτα ζωή, ας προχωρήσουμε στην αιτιολόγηση αυτών.

Σε γενικές γραμμές ένα σημαντικό ποσοστό των παιδιών ενδέχεται να αντιμετωπίσουν στη ζωή τους δυσκολίες μάθησης πριν και μετά την ένταξη τους στο δημοτικό σχολείο. Κάποια από αυτά εμφανίζουν τις δυσκολίες μάθησης δευτερογενώς, σαν αποτέλεσμα κάποιας άλλης παθολογίας πχ. το παιδί γεννήθηκε με κάποιο σύνδρομο ή έχει σοβαρά προβλήματα όρασης. Αυτές οι καταστάσεις σαφώς και μπορούν να οδηγήσουν σε δυσκολίες κατά την εξέλιξη των σχολικών-ακαδημαϊκών ικανοτήτων ή και να τις διακόψουν. Από την άλλη πλευρά υπάρχουν και εκείνα τα παιδιά, τα οποία δεν γνωρίζουμε γιατί εμφανίζουν δυσκολία ή αποτυχία στην ανάγνωση, τη γραφή και τα μαθηματικά. Δεν υπάρχει προφανή αιτία! Τα παιδιά αυτά μπορεί να είναι κατά τα άλλα μια χαρά, να έχουν καλή νοημοσύνη ακόμα και να είναι πολύ επιδέξια σε κάποιους άλλους τομείς (αν και όχι απαραιτήτως). Οι μαθησιακές δυσκολίες σε αυτή την περίπτωση αναφέρονται στα επίσημα διαγνωστικά εγχειρίδια ως Ειδικές (Ειδικές Αναπτυξιακές Διαταραχές των σχολικών ικανοτήτων «ICD-10», Ειδική Μαθησιακή Διαταραχή «DSM-5») και μπορεί να εμφανίζονται σε ήπια, μέτρια και σοβαρή μορφή. Έχουν νευροβιολογική βάση και δεν οφείλονται σε άλλες διαταραχές, ούτε αποδίδονται σε κακή εκπαίδευση. Μέσω απεικονίσεων του εγκεφάλου έχουν παρατηρηθεί ήπιες διαφορές στη λειτουργία του εγκεφάλου. Ωστόσο θα πρέπει να ξεκαθαριστεί ότι τα εν λόγω παιδιά δεν παρουσιάζουν χαμηλή νοημοσύνη (κάτω του μέσου όρου). Επίσης στις περισσότερες περιπτώσεις οι δυσκολίες έχουν κληρονομηθεί από τους γονείς.

Τι είναι όμως λοιπόν αυτό που μπορεί να κάνει ένας ειδικός ώστε να βοηθήσει ένα παιδί με Μαθησιακές Δυσκολίες πριν την έναρξη του δημοτικού αλλά και κατά τη διάρκεια της σχολικής του πορείας; Η απάντηση προκύπτει με τη βοήθεια ποικίλων ερευνών, βάσει των οποίων έχουν παρατηρηθεί κοινά στοιχεία μεταξύ μαθητών με Μαθησιακές Δυσκολίες. Τέτοια στοιχεία αποτελούν για παράδειγμα οι δυσκολίες οπτικής και ακουστικής αντίληψης, οι δυσκολίες μνήμης, συγκέντρωσης, τα ελλιπή κίνητρα για μάθηση, η απουσία κατάλληλων στρατηγικών μάθησης, οι δυσκολίες αυτοελέγχου, συμπεριφοράς κτλ. Ωστόσο ο ισχυρότερος αιτιολογικός παράγοντας των Μαθησιακών Δυσκολιών, οποίος έχει παρατηθεί μέσω ερευνητικών δοκιμασιών, είναι τα προβλήματα γλωσσικής επεξεργασίας.

Δηλαδή τα περισσότερα παιδιά με Μαθησιακές Δυσκολίες ξεκινούν να κατακτήσουν το γραπτό λόγο χωρίς να μπορούν να χειριστούν συνειδητά τον προφορικό λόγο! Ο συνειδητός χειρισμός του προφορικού λόγου είναι αποτέλεσμα ωρίμανσης της ονομαζόμενης φωνολογικής ενημερότητας – επίγνωσης και επιτρέπει στα παιδιά να συνειδητοποιήσουν ότι προφορικός λόγος δεν είναι ενιαίος αλλά αποτελείται από διακριτά μέρη (προτάσεις, λέξεις, συλλαβές, φωνήματα). Αυτή η δεξιότητα ωριμάζει από μόνη της στα περισσότερα παιδιά, επιτρέποντας σε αυτά να κάνουν εύκολα αντιστοιχίες μεταξύ φωνημάτων και γραφημάτων (φθόγγων και γραμμάτων). Σε ορισμένα όμως παιδιά η δεξιότητα μένει ανώριμη με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται στην κατάκτηση της ανάγνωσης και της γραφής.

Στο χώρος μας, τα  παιδιά με Μαθησιακές Δυσκολίες, με μια σειρά εξειδικευμένων ασκήσεων, θα μπορέσουν να μεταβούν ομαλότερα στο γραπτό λόγο, κατακτώντας στον κατάλληλο βαθμό την ανάγνωση, τη γραφή και τα μαθηματικά.  Η συγκεκριμένη εξάσκηση μπορεί να ξεκινήσει πριν την έναρξη του δημοτικού ως προετοιμασία αλλά και κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς ως υποστήριξη..

ώστε να μπορούν να ανταπεξέρχονται ταχύτερα και καταλληλότερα στις σχολικές τους υποχρεώσεις…

Ο ειδικός/οι ειδικοί λοιπόν είναι υπεύθυνος/οι να δώσει/ουν ικανοποιητικές λύσεις στους τομείς:

Α. Γλώσσα
Β. Αντίληψη
Γ. Μνήμη
Δ. Προσοχή
Ε. Αυτοέλεγχος
ΣΤ. Κινητικότητα (Αδρή- λεπτή)
Ζ. Μαθησιακές στρατηγικές και 
 Κίνητρα μάθησης

…όπως και σε οτιδήποτε άλλο προκύψει, το οποίο ενδεχομένως παρεμποδίζει την ομαλή μαθησιακή εξέλιξη του παιδιού.

Ανησυχητικές ενδείξεις προφορικού λόγου (έκφραση και κατανόηση):

  • Δεν οργανώνει καλά τις προτάσεις του.
  • Εξακολουθεί να αντικαθιστά ή να παραλείπει φωνήματα (φθόγγους) σε λέξεις πχ. ατοτινητο (αυτοκίνητο).
  • Έχει φτωχό λεξιλόγιο.
  • Δυσκολεύεται να περιγράψει και να αφηγηθεί ιστορίες.
  • Αργεί να κατονομάσει οικίες έννοιες πχ. κουτάλι, σκύλος, μπάλα κτλ.
  • Δε λέει εύκολα παιδικά τραγουδάκια.
  • Δεν κατανοεί επαρκώς τι του λέμε.
  • Δεν συζητάει ικανοποιητικά.
  • Δεν εκτελεί εντολές ή εκτελεί μερικώς τις εντολές.
  • Δε παρακολουθεί επαρκώς ιστορίες – παραμύθια που του λένε και δε μπορεί να απαντήσει σε ερωτήσεις.

Άλλες πιθανές ανησυχητικές ενδείξεις:

  • Χάνει εύκολα την προσοχή του.
  • Ξεχνάει εύκολα.
  • Είναι πολύ κινητικό.
  • Δεν χειρίζεται σωστά το ψαλίδι, το μαρκαδόρο, το μολύβι.
  • Δεν αντιγράφει σωστά σχήματα.
  • Γράφει καθρευπτικά (ε, 3).
  • Δε αναγνωρίζει αριθμούς.
  • Δε μετράει πχ. τα δάχτυλά του
  • Δεν προσανατολίζεται σωστά στο χώρο (πάνω, κάτω, δεξιά- αριστερά, δίπλα, ανάμεσα).
  • Δεν προσανατολίζεται σωστά στο χρόνο (πρωί μεσημέρι, βράδυ κτλ.).
  • Δεν κατηγοριοποιεί σωστά το λεξιλόγιο (πχ. φρούτα, ζώα, οχήματα κτλ.).
  • Είναι ανυπόμονο-δε μπορεί να περιμένει τη σειρά του.
  • Δυσκολεύεται να ακολουθήσει το πρόγραμμα του νηπιαγωγείου κτλ.

ΠΗΓΗ:   λαλώ   Σιτσάνη Μαλαματένια,  Λογοθεραπεύτρια MSc, Ndt Bobath